Is de slavernijperiode echt al 150 jaar geleden afgesloten?

Over vier dagen vieren we precies 150 jaar afschaffing van de slavernij in ‘de Nederlandse koloniën in de West’. 1 juli 1863 - 1 juli 2013.

Toch rijzen er nog steeds vragen over de eeuwenlange slavernijperiode en of die al wel echt 150 jaar is afgelopen? Gisteren (26/06/13) verscheen er een artikel in het Brabants Dagblad, getiteld ‘Afro-Surinamer kampt nog altijd met slavernij’. Iwan Wijngaarde (Paramaribo) vertelt in dit artikel over de impact van de slavernij anno 2013. Hij stelt dat de sociaal-economische achterstand van een groot deel van de Afro-Surinaamse bevolking nog te maken heeft met de periode van slavernij. Ook het leven met de dag, en dus niet denken aan de toekomst, zou volgens hem hier mee te maken hebben. ‘Neem de zware straffen en onthoofdingen die de slavernijeigenaren in het openbaar lieten voltrekken, met als doel angst te zaaien’.  Hierdoor zagen mensen geen toekomst voor zichzelf en dat, zo zegt Wijngaarde, heeft nog steeds impact op de manier van leven van de Surinamers nu. Bewustwording en kennis nemen van de slavernij zou een stap in de goede richting zijn.

Naast Wijngaarde zijn er ook anderen die de bewustwording van dit deel van de geschiedenis zien als een mogelijkheid om verandering te brengen in de huidige situatie.

NiNsee & Bijlmer Parktheater brengt het bewustzijn bij vele mensen in de vorm van theater.

Het theaterstuk ‘Rebelse vrouwen’, waar we op dit blog al eerder over schreven, stelt vragen over het slavernijverleden. Kunnen we wel spreken over verleden tijd? Het stuk gaat over drie vrouwen. Zij stappen uit het verleden naar het heden en ontmoeten daar een vierde vrouw. Deze vrouw leeft in Nederland in de prostitutie en de macht van de pooier blijkt vergelijkbaar met de macht van de slavenbezitter. Er worden belangrijke vragen gesteld over (hedendaagse) vormen van slavernij. Zo wordt het brandmerkteken van de slaven als symbool van bezit van de West-Indische Compagnie vergeleken met de tatoeage 'Steve 4 ever yours'. 

In het Peerke Donders Paviljoen worden bezoekers ook bewustgemaakt van de periode van slavernij. De tentoonstelling ‘Zielenzorg & Zielenmoord’ in Peerke Donders Paviljoen bevat een zevental thema’s: gewin, geloof, gesel, gekleurd, gebrek, gebroken en gedeeld. Het laatste thema refereert aan de vraag: in hoeverre kunnen we spreken van een gedeeld slavernijverleden in Tilburg? Om deze vraag te beantwoorden organiseerde Peerke Donders Paviljoen een workshop onder leiding van Jenny Wesly en met medewerking van Noraly Beyer. De deelnemers spraken met elkaar over de thema’s van de tentoonstelling en over identiteit en ieders culturele bagage. Een van de conclusies was dat we - als Tilburgers / Nederlanders - allen op enige manier sporen meedragen van dit beladen verleden en daardoor deelgenoot zijn van deze ‘zwarte bladzijde’ uit de koloniale geschiedenis.

Tilburg, een gedeeld slavernijverleden?

Een verhaal uit 'De kleine zwarte lord', een optreden van een 'Mama Verhalenkoor', een gezamenlijk eten en een theaterstuk van 'Rebelse Vrouwen'. Dat alles stond op het programma dat Dineke Stam organiseerde vanuit Peerke Donders Paviljoen waaraan (voornamelijk) vrouwen deelnamen uit Tilburg, Rotterdam, Schiedam en Amsterdam. De tentoonstelling in het Tilburgse Museum voor Naastenliefde was het uitgangspunt: Zielenzorg & Zielenmoord Een gedeeld slavernijverleden?

De middag begon met een voorlezing van Rihana Jamaludin uit haar roman 'De Zwarte Lord'. Deze in Tilburg wonende Surinaamse schrijfster werd aan het eind van het jaar 1959 geboren. Zij was oudste van vier kinderen in het gezin van huisarts Jamaludin. Haar moeder was Javaans-katholiek maar bekeerde zich tot de Islam toen ze met een Hindoestaanse man trouwde. Na een jarenlange verkering en toen Rihana op komst was kwam de toestemming voor dit gemengde huwelijk. Op Rihana's website - in  ALTO BIO - SURINAME en IK - beschrijft zij hoe 'Hollands' zij opgroeide in de jaren zestig in Suriname. Voor de niet-Surinamers een eye-opener om te zien hoe vreemd eigenlijk dat ze daar in het verre westen moesten leren over de Hollandse Hoekse en Kabeljauwse twisten!

Een tweede 'parel' 'die bij Peerke Donders Paviljoen werd gedeeld was het optreden van het Mama Verhalenkoor. Tilburg blijkt naast Den Haag als enige in Nederland te beschikken over dit bijzondere koor waaraan uitsluitend vrouwen deelnemen. Op basis van eigen geschreven verhalen worden liedjes gecomponeerd die vervolgens bij optredens naar voren worden gebracht. Zo zijn er liederen over vrijheid en over de kracht van vrouwen. Of dromen die gezamenlijk gedeeld worden en in sommige gevallen gerealiseerd. Zoals het atelier dat één van de vrouwen graag wilde opzetten: een werkplek waar ze kleding kan vermaken of werken met textiel en afvalmateriaal. Deze 'kleurrijke mama's' zoals ze zichzelf noemen, werden begeleid door de Tilburgse zangeres Lizet van Beek. Na dit optreden zongen de Amsterdammers, Rotterdammers en Tilburgers nog samen enkele liederen. Ontroerend, maar ook sterk! Zang bindt ons allemaal!

Nog meer vrouwenpower en gedeeldheid van verleden en heden zagen we in de Studiozaal van Theaters Tilburg: Rebelse vrouwen. Drie vrouwen stappen vanuit het verleden naar het heden waarin zij een vierde ontmoeten die meent in een andere tijd te leven. Maar de gedwongen arbeid op de plantages blijkt vergelijkbaar met de prostitutie en de macht van een slavenbezitter met die van een pooier. Of het brandmerkteken van de slaven als symbool van bezit van de West-Indische Compagnie. In hoeverre is een tatoeage met 'Steve For ever yours' vergelijkbaar? Het in verwachting raken van een kind van de 'sjon' en gedwongen abortussen ... Kunnen we dat wel als 'verleden tijd' beschouwen? Tijdsoverschrijdend bleek ook hier weer de gezamenlijke kracht van de vrouwen: rebellie!

Nederland - Suriname, Tilburgers, Rotterdammers, Schiedammers en Amsterdammers ... uit deze bijzondere middag bij Peerke Donders Paviljoen bleek maar weer hoe graag we niet alleen het verleden delen maar ook vandaag de dag. Het heftige slavernijverleden als gedeelde smart levert met inspanning van velen tot gedeelde kracht!

Peerke, rebelse vrouwen en Tilburgse mama's

Ondanks dat de slavernij 150 jaar geleden is afgeschaft, is 'vrij zijn' helaas nog steeds niet overal vanzelfsprekend. Op verschillende manieren wordt er daarom nog stil gestaan bij vrijheid én onvrijheid.   

Muzikale performance

Op 27 april aanstaande staat het Mama VerhalenKoor om 16.30 uur in het Peerke Donders Paviljoen. Vanaf 16.00 uur is er eerst een rondleiding door Dineke Stam langs de tentoonstelling 'Zielenzorg & Zielenmoord, Peerke Donders en de slavernij'. Iedereen is van harte welkom.  Kom de 27e naar het koor luisteren én meezingen, want de dirigente zal een lied aan het publiek leren!

Het Mama Verhalenkoor uit Tilburg is een kleurrijke groep vrouwen met verschillende culturele achtergronden. Ze komen wekelijks bij elkaar om samen te zingen. Zij vertellen hun verhalen, die vervolgens op muziek worden gezet en samen worden ingestudeerd. De Mama’s hebben ook verschillende liedjes over ‘vrij zijn’. Door samenwerking met het Centrum Buitenlandse Vrouwen en het stedelijk centrum voor emancipatie Feniks zijn er inmiddels al zo'n 20 vrouwen lid van het koor. Het Mama Verhalenkoor heeft al verschillende keren hun liederen laten horen in Tilburg, zoals tijdens de Internationale Vrouwendag en de Dag van Herdenken.

Theatervoorstelling

Op diezelfde zaterdag 27 april staat in de studiozaal van Theaters Tilburg het gezelschap van het Bijlmer Parktheater & NiNsee. Ze voeren de theatervoorstelling ‘Rebelse vrouwen’ op over moedige vrouwen die zich hebben verzet tegen hun slavenleven.  

De jonge Afrikaanse Onise is slachtoffer geworden van vrouwenhandelaren. Zij dwingen haar voor hen te werken als prostituee. Uit pure wanhoop roept ze haar voorouders en plotseling staan er drie vrouwen voor haar. Het zijn geesten uit een ver verleden. Eeuwen geleden hebben deze vrouwen zelf in slavernij geleefd. Zij weten precies wat Onise meemaakt. Onise is geraakt door hun levensverhalen. Hoe ze door veerkracht, slimheid en geweld de plantages wisten te ontvluchten, hun meesters te misleidden of zelfs te vermoordden. Dit gaf hen voldoening, maar elke daad heeft zijn prijs... 

Zie voor de volledige tekst en het bestellen van kaartjes: http://www.theaterstilburg.nl/agenda/319/Rebelse_Vrouwen/Bijlmer_Parktheater_NiNsee/ 

Tentoonstelling

In het Peerke Donders Paviljoen is op dit moment de tijdelijke tentoonstelling 'Zielenzorg & Zielenmoord, Peerke Donders en de slavernij'. De tentoonstelling belicht de slavernij vanuit verschillende perspectieven:

Zielenzorg: Peerke Donders wilde in Suriname zoveel mogelijk mensen zijn geloof brengen. Hij wilde hen dopen, hun zielen winnen. Peerke betreurde de mishandeling van slaven: ‘Ongelukkig zij, die zich met het zweet en bloed van die arme slaven, die geen verdedigers vinden dan God, verrijken.’

Zielenmoord: Mensen uit Afrika waren tot slaaf gemaakt, beroofd van hun vrijheid, familie en bezittingen. Slavenhouders dwongen hen te werken op hout-, suiker-, koffie- en katoenplantages. ‘Ik had nooit gedroomd dat ik een stuk handel was’ schreef Harriet Jacobs in 1861 over haar leven als slavenkind.

De tentoonstelling is te bezichtigen tot 20 oktober 2013.

Theaterproject Peerke Donders - Het Zuidelijk Toneel

Leen Braspenning
Bron: Festival Cement

Tijdens het nieuwjaarsevenement Frisse Oren in Theaters Tilburg maakte Leen Braspenning van Het Zuidelijk Toneel een start met haar theaterproject Peerke Donders (werktitel), een onderzoek naar de Tilburgse volksheld dat in november resulteert in een voorstelling in de Concertzaal.

Van jongen tot man
Een achtjarige jongen die in een tinnen badkuip in zijn beste imitatie-Latijn de mis opvoert voor kinderen uit de buurt. Een jongeman die op late leeftijd toegelaten wordt tot de lessen op het seminarie en gepest wordt door zijn medestudenten. Een man die familie en haard verliest en op weg gaat naar Suriname om heidenen te kerstenen. Een man die in zijn verdere leven de lepralijders in Batavia verzorgt.

Katholieke helden
De Katholieke Kerk had helden nodig, Peerke Donders werd een held. Een voorbeeld voor elk Christenmens. Maar behalve het verhaal ‘Peerke’, dat werd gereconstueerd uit feit en fictie, vraagt Leen zich af wie hij was en waarom hij zo graag priester wilde worden. Waarom bleef Peerke Donders zolang melaatsen verzorgen met gevaar voor eigen leven? Kun je zoveel liefde voor een God voelen dat je het leven in zijn handen legt? Was hij een totaal altruïstisch mens?
Medelijden of mededogen?
Met deze vragen gaat Leen op pad, in een totaal ander tijds- en geloofskader, maar op dezelfde plek: Tilburg Noord en omgeving. ‘Is er binnen de huidige maatschappij begrip voor een medemens in nood, een begrip dat verder gaat dan medelijden?’ Leen zegt het vaak als ze een nieuw project opstart. ‘Ik wil die mensen en dat gevoel snappen.’ Zo sprak ze eerder met gevangenen, prostituees en ex-soldaten. Telkens zoekt ze weer een groep personen waarvan ze hun keuzes wil begrijpen. Deze keer is het geen groep die ze wil begrijpen, maar een maatschappelijk fenomeen. ‘Ik wil begrijpen waarom medelijden zijn plaats vindt, maar waarom we zo vaak struikelen als het zich zou door ontwikkelen tot mededogen.’

Leen Braspenning
Leen Braspenning (1980) studeerde beeldhouwkunst in Gent en volgde de opleiding tot docent drama in Tilburg. Leen maakt toneelvoorstellingen, fotografeert en filmt. Als theatermaakster zoekt Leen naar kleine verhalen; gebeurtenissen uit het persoonlijke leven. Deze keer wil ze mensen ontmoeten uit Tilburg Noord en omgeving. Leen: ‘Persoonlijke verhalen geven vaak de dilemma’s van het leven weer. Komende maanden ga ik op zoek naar de persoonlijke dilemma’s rond zorg, medelijden en mededogen.’

Bron: Website Het Zuidelijk Toneel